Gửi câu hỏi Xóa trắng

Đồng chí Nguyễn Công Dũng - Phó Tổng biên tập Thường trực
Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam phát biểu khai mạc Giao lưu trực tuyến “Cải cách chính sách BHXH hướng tới mục tiêu an sinh bền vững”

 

Kính thưa các đồng chí đại biểu!

Ngày 23/5/2018, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết số 28/NQ-TW của Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành T.Ư khóa XII về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội.

Để góp phần tuyên truyền, đưa Nghị quyết về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) vào cuộc sống nhằm tạo ra bước chuyển đổi mạnh mẽ về chính sách BHXH, hôm nay, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức Giao lưu trực tuyến với chủ đề: “Cải cách chính sách BHXH hướng tới mục tiêu an sinh bền vững”.

Tham gia chỉ đạo và trả lời trực tuyến, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu:

1. Đồng chí Doãn Mậu Diệp – Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH

2. Đồng chí Bùi Sỹ Lợi – Phó Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội.

3. Đồng chí Trần Đình Liệu– Phó Tổng giám đốc BHXH Việt Nam

4. Đồng chí Trần Doãn Tiến – Tổng Biên tập Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Đến dự Giao lưu, chúng tôi cũng trân trọng giới thiệu có đại biểu đại diện Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin Truyền thông, Bộ LĐ-TB&XH, Bảo hiểm xã hội Việt Nam cùng các cơ quan thông tấn báo chí đến dự và đưa tin.

Kính chúc sức khỏe quý vị đại biểu và chúc cho buổi Giao lưu trực tuyến của chúng ta sẽ đạt kết quả tốt đẹp!

Tiếp theo chương trình, trân trọng kính mời đ/c TS. Trần Doãn Tiến, Tổng Biên tập Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam – Trưởng Ban Tổ chức cuộc Giao lưu trực tuyến phát biểu đề dẫn.

 TS.Trần Doãn Tiến,Tổng Biên tập Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam phát biểu Đề dẫn Giao lưu trực tuyến  Cải cách chính sách BHXH hướng tới mục tiêu an sinh bền vững” 

Kính thưa:  - Đ/c Doãn Mậu Diệp – Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH

                   -Đ/c Bùi Sỹ Lợi – Phó Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội.

                   - Đ/c Trần Đình Liệu– Phó Tổng giám đốc BHXH Việt Nam

              - Kính thưa các đồng chí và quý độc giả!

Chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) bao gồm bảo hiểm hưu trí - tử tuất; bảo hiểm thất nghiệp; bảo hiểm ốm đau, thai sản và bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, với vai trò là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội luôn được Đảng, Nhà nước ta quan tâm. Đảng, Nhà nước coi chính sách BHXH vừa là mục tiêu, vừa là động lực đối với sự phát triển bền vững đất nước cũng như thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa.

Trong thời gian qua, hệ thống chính sách, pháp luật về BHXH đã không ngừng được bổ sung, hoàn thiện, ngày càng phù hợp hơn với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; góp phần quan trọng vào nhiệm vụ bảo đảm an sinh xã hội, thúc đẩy tiến bộ và công bằng xã hội để phát triển bền vững đất nước trong quá trình đổi mới, phát triển và hội nhập quốc tế.

Trong suốt thời kỳ thực hiện đổi mới, đặc biệt là giai đoạn từ năm 1995 đến nay, thực hiện các Nghị quyết, Chỉ thị, Kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, chính sách BHXH đã được thể chế hóa theo hướng ngày càng hoàn thiện hơn về chế độ, chính sách, về cơ chế quản lý, cơ chế tài chính. Cụ thể là: Đã hình thành hệ thống chính sách BHXH khá đồng bộ, bao quát hầu hết các chế độ BHXH theo thông lệ quốc tế. Với vai trò chủ đạo của Nhà nước, sự tham gia của người lao động và người sử dụng lao động, Quỹ BHXH đã trở thành quỹ an sinh lớn nhất, hoạt động theo nguyên tắc đóng - hưởng và chia sẻ giữa những người lao động cùng thế hệ và giữa các thế hệ tham gia BHXH.

Diện bao phủ BHXH theo quy định của pháp luật và quy mô tham gia BHXH trên thực tế ngày càng được mở rộng…

Bên cạnh những thành tựu nêu trên, việc tổ chức thực hiện chủ trương đổi mới, nâng cao hiệu quả chính sách BHXH cũng còn nhiều hạn chế, yếu kém như: độ bao phủ bảo hiểm xã hội tăng chậm, chưa hướng đến bao phủ toàn dân. Hệ thống BHXH về cơ bản còn thiết kế đơn tầng, sự kết nối giữa chính sách BHXH với các chính sách xã hội khác chưa đồng bộ, chặt chẽ. BHXH bắt buộc còn bỏ sót một số nhóm đối tượng có nhu cầu và có khả năng tham gia. Tình trạng trốn đóng, nợ đóng, gian lận, trục lợi bảo hiểm xã hội chậm được khắc phục. Quỹ hưu trí và tử tuất có nguy cơ mất cân đối trong dài hạn...

Kính thưa các đồng chí!

Tại Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Ðảng khóa XII vừa qua, Ðề án cải cách chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong ba đề án rất quan trọng được Hội nghị T.Ư đưa ra thảo luận. Ðây là vấn đề được cả hệ thống chính trị cũng như các tầng lớp nhân dân đặc biệt quan tâm trong thời gian qua và cũng được xem là thời điểm phù hợp để tiến hành cải cách chính sách BHXH...

Và ngày 23/5/2018, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội với mục tiêu để bảo hiểm xã hội thực sự là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, từng bước mở rộng vững chắc diện bao phủ bảo hiểm xã hội, hướng tới mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân. Phát triển hệ thống bảo hiểm xã hội linh hoạt, đa dạng, đa tầng, hiện đại và hội nhập quốc tế theo nguyên tắc đóng - hưởng, công bằng, bình đẳng, chia sẻ và bền vững. Nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phát triển hệ thống thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, tin cậy và minh bạch.

Nghị quyết đã nêu bật 11 nội dung cải cách, trong đó đề cập đến các vấn đề quan trọng như: Xây dựng hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng; Sửa đổi quy định về điều kiện thời gian tham gia bảo hiểm xã hội tối thiểu để hưởng chế độ hưu trí theo hướng linh hoạt đồng thời với việc điều chỉnh cách tính lương hưu theo nguyên tắc đóng - hưởng, công bằng, bình đẳng, chia sẻ và bền vững. Mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc sang các nhóm đối tượng khác; Đẩy nhanh quá trình gia tăng số lao động tham gia bảo hiểm xã hội trong khu vực phi chính thức; Tăng cường sự liên kết, hỗ trợ giữa các chính sách bảo hiểm xã hội cũng như tính linh hoạt của các chính sách nhằm đạt được mục tiêu mở rộng diện bao phủ; Đẩy nhanh quá trình gia tăng số lao động tham gia bảo hiểm xã hội trong khu vực phi chính thức…

Kính thưa các đồng chí!

Để tuyên truyền, góp phần thông tin rộng rãi đến đông đảo cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và các tầng lớn nhân dân về Nghị quyết đặc biệt quan trọng này, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức giao lưu trực tuyến với chủ đề: “Cải cách chính sách BHXH hướng tới mục tiêu an sinh bền vững”.

Tổ chức giao lưu trực tuyến với độc giả của Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam là một phương thức truyền thông mới nhằm góp phần tuyên truyền sâu rộng, làm cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, đảng viên và nhân dân nhận thức sâu sắc về quan điểm, mục tiêu đổi mới; nội dung cải cách, nhất là các vấn đề như: mở rộng diện bao phủ BHXH, hướng tới mục tiêu BHXH toàn dân. Đồng thời, bảo đảm cân đối tài chính BHXH trong dài hạn; điều chỉnh tuổi nghỉ hưu phù hợp với bối cảnh, tình hình mới; tăng cường sự liên kết và hỗ trợ giữa các chính sách bảo hiểm xã hội, từ đó củng cố và bồi đắp niềm tin tưởng của nhân dân đối với chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; nâng cao nhận thức về chính sách BHXH…

Với tinh thần ấy, tại buổi Giao lưu trực tuyến hôm nay, Ban Tổ chức rất mong các đồng chí lãnh đạo, các chuyên gia- là những người trực tiếp xây dựng Đề án tập trung phân tích, trao đổi, trả lời, làm sâu sắc thêm các nội dung mà bạn đọc quan tâm đặt câu hỏi. Ngoài những câu hỏi mà bạn đọc đã, đang gửi đến Ban Tổ chức Chương trình giao lưu, rất mong các đ/c lãnh đạo, chuyên gia làm rõ thêm những vấn đề mà dư luận xã hội đã, đang và sẽ quan tâm đến lĩnh vực rất quan trọng này.

Thay mặt lãnh đạo Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, tôi xin cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, các chuyên gia đã dành thời gian tham gia buổi Giao lưu trực tuyến quan trọng, đầy ý nghĩa này. 

Xin cảm ơn quý độc giả của Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam đã tích cực tham gia Giao lưu trực tuyến. Rất mong quý độc giả và các đại biểu có mặt hôm nay tiếp tục đặt thêm các câu hỏi xoay quanh các nội dung, chủ đề của cuộc Giao lưu và cả những vấn đề đang đặt ra trong thực tiễn hiện nay.

Kính chúc sức khỏe quí vị đại biểu và chúc cho buổi Giao lưu trực tuyến của chúng ta đạt kết quả tốt đẹp.

Xin trân trọng cảm ơn!

Đồng chí Doãn Mậu Diệp: Đối với bất kỳ quốc gia nào trên thế giới, chính sách BHXH đều được coi là trụ cột của hệ thống an sinh xã hội. Bởi vì, chính sách BHXH ngoài ý nghĩa về kinh tế, xã hội còn có ý nghĩa chính trị do phạm vi tác động rộng lớn không chỉ đối với người lao động đang làm việc mà cả người lao động đã hết tuổi lao động; không chỉ lao động khu vực chính thức mà cả lao động phi chính thức.

Về ý nghĩa kinh tế: Chính sách BHXH giúp người lao động và gia đình họ ổn định cuộc sống thông qua cơ chế bù đắp phần thu nhập bị giảm, bị mất khi người lao động gặp phải các rủi ro trong quá trình lao động như: Ốm đau; thai sản; tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp; thất nghiệp; hưu trí; tử tuất. Bên cạnh đó, quỹ BHXH luôn là một quỹ tài chính lớn nhất ngoài ngân sách nhà nước. Khi nguồn kết dư quỹ BHXH được sử dụng một cách hiệu quả sẽ trở thành nguồn tài chính lớn thúc đẩy phát triển kinh tế, tạo và giải quyết việc làm cho người lao động.

Về ý nghĩa xã hội: Chính sách BHXH tạo sự gắn kết xã hội, đoàn kết giữa các thế hệ thông qua cơ chế chia sẻ rủi ro giữa người trẻ, khỏe cho người già, yếu; giữa người may mắn ít gặp rủi ro với người không may mắn gặp nhiều rủi ro; giữa doanh nghiệp lớn hoạt động trong lĩnh vực ít có nguy cơ sa thải lao động với doanh nghiệp nhỏ nguy cơ sa thải nhiều lao động.

Về ý nghĩa chính trị: Chính sách BHXH thông qua chức năng thị trường lao động tích cực (Chính sách tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, chính sách bảo hiểm thất nghiệp) giúp cho doanh nghiệp sử dụng người lao động lâu dài, có các biện pháp chủ động phòng ngừa tai nạn lao động, phòng ngừa tình trạng sai thải lao động, từ đó làm giảm tình trạng thất nghiệp giúp ổn định chính trị. Bên cạnh đó, khi thực hiện tốt chính sách BHXH chính là thúc đẩy quan hệ lao động hài hòa giữa người lao động và người sử dụng lao động, đây là nền tảng hạn chế đình công của người lao động.

Đồng chí Trần Đình Liệu:

1. Về các kết quả đạt được trong thực hiện chính sách BHXH:

Trong giai đoạn 5 năm 2013 – 2017, Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam đã có nhiều giải pháp đồng bộ, quyết liệt trong công tác thực hiện chính sách BHXH và đã đạt được những mục tiêu cơ bản.

Phát triển đối tượng tham gia BHXH, BHTN:

- Đối tượng tham gia BHXH phát triển tăng mới được 3,25 triệu người so với năm 2012 (tăng 30,8%), bình quân mỗi năm tăng khoảng 650.000 người (6,2% năm). Đến hết năm 2017 số người tham gia BHXH là 13,82 triệu người (chưa bao gồm khoảng 1,3 triệu người đang bảo lưu thời gian đóng BHXH), đạt 25,8% so với lực lượng lao động; số người tham gia BHTN đến hết năm 2017 là gần 11,8 triệu người đạt 22% so với lực lượng lao động.

- Giải quyết và chi trả các chế độ BHXH

Bình quân hàng năm giải quyết cho trên 150 nghìn người hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH hàng tháng, đưa tổng số người hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH hàng tháng tại thời điểm 31/12/2017 lên gần 3,2 triệu người, tăng 18,7% so với năm 2012; trên 8,5 triệu lượt người hưởng các khoản trợ cấp một lần, ốm đau, thai sản, dưỡng sức phục hồi sức khỏe; tổ chức chi trả chế độ BHTN cho trên 700 nghìn lượt người.

Chính sách BHXH đã thực sự trở thành trụ cột chính trong hệ thống chính sách an sinh xã hội. Diện bao phủ BHXH không ngừng được mở rộng cả về số người tham gia và số người thụ hưởng.

2. Lý do phải cải cách chính sách BHXH:

Trong thời gian qua, việc xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách BHXH vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập. Thể hiện:

- Hệ thống chính sách, pháp luật về BHXH chưa theo kịp tình hình phát triển kinh tế - xã hội, chưa thích ứng với quá trình già hoá dân số và sự xuất hiện các quan hệ lao động mới.

- Việc mở rộng và phát triển đối tượng tham gia BHXH còn dưới mức tiềm năng; độ bao phủ BHXH tăng chậm; số người hưởng BHXH một lần tăng nhanh.

- Tình trạng trốn đóng, nợ đóng, gian lận, trục lợi BHXH chậm được khắc phục.

- Quỹ hưu trí và tử tuất có nguy cơ mất cân đối trong dài hạn.

- Các chế độ BHXH chưa thể hiện đầy đủ các nguyên tắc đóng - hưởng; công bằng, bình đẳng; chia sẻ và bền vững.

- Chính sách BHTN chưa thực sự gắn với thị trường lao động, mới tập trung nhiều cho khu vực chính thức, chưa có chính sách phù hợp cho khu vực phi chính thức (nơi người lao động dễ bị tổn thương), còn nặng về giải quyết trợ cấp thất nghiệp, chưa chú ý thoả đáng đến các giải pháp phòng ngừa. Cơ chế quản lý, cơ chế tài chính và tổ chức bộ máy thực hiện BHTN còn nhiều điểm bất cập.

Đồng chí Bùi Sỹ Lợi:

Trong những năm qua, chính sách về bảo hiểm an sinh xã hội nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước. Điều này được người dân, xã hội, quốc tế đều thừa nhận.Về kết quả , Thứ trưởng Doãn Mậu Diệp và Phó Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Trần Đình Liệu đã nêu.

Tại sao chúng ta phải cải cách chính sách BHXH? Thông qua giám sát, chúng ta phải cải cách để đáp ứng được yêu cầu của quá trình xây dựng hệ thống chính sách an sinh xã hội. Thời gian qua, qua giám sát, chúng tôi thấy còn tồn tại 7 vấn đề liên quan đến chính sách BHXH.

 Đầu tiên, theo như dự báo của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), dự báo đến năm 2021, có thể chúng ta sẽ có nguy cơ mất cân đối quỹ BHXH nếu chúng ta không cải cách chính sách.Tại sao lại như vậy? Đóng quỹ, thời gian dài, nếu chúng ta không cải cách sẽ mất cân đối.

Thứ hai là, theo Nghị quyết 21 của Bộ Chính trị, chúng ta phấn đấu đến năm 2020 phải có 50% lực lượng lao động tham gia BHXH, đến nay,  theo báo cáo của Bộ LĐ-TB&XH, đạt được khoảng 29%. Như vậy, chúng ta sẽ không đạt được yêu cầu 50% lực lượng tham gia BHXH. Nếu chúng ta không cải cách sẽ không giải quyết được bài toán này.

Vấn đề thứ ba phải giải quyết là công thức tính lương hưu của chúng ta quá thấp. Các nước khác công thức tính lương hưu của người ta cao nhất là 60%. Chúng ta hiện nay là 75%, nếu cứ để thế này thì rất khó khăn.

Thứ tư là tình hình nợ đọng BHXH của chúng ta rất cao mặc dù Bộ LĐTB&XH và BHXH Việt Nam đã rất quyết tâm. Rõ ràng điều này ảnh hưởng đến lợi ích của người lao động

Vấn đề thứ năm là, gần đây người lao động có xu hướng rút BHXH để hưởng BHXH một lần. Năm 2017 là 660 ngàn người hưởng BHXH. Số vào hệ thống của chúng ta khoảng 1triệu thì số ra là 660 ngàn người. Con số này rất đáng lưu ý về việc giảm số người của chúng ta.

Thứ sáu, hiện các quỹ BHXH có xu hướng nợ đọng cao. Thực tế, người lao động bị ốm đau, thai sản, rồi thất nghiệp tăng cao. Vì vậy, chúng ta không có chính sách tăng quyền lợi cho người lao động thì họ không tham gia bảo hiểm xã hội.

 

Cuối cùng, chúng ta bắt đầu kết thúc thời kỳ dân số vàng chuyển sang  thời kỳ dân số già hóa. Cung lao động của chúng ta hiện nay đang lớn hơn cầu sử dụng nhưng đến một giai đoạn nào đó, cung lao động sẽ ít hơn cầu sử dụng. Nếu chúng ta không kéo dài thời gian lao động, chúng ta không cố gắng có các giải pháp khắc phục những tồn tại trên thì chắc chắn, chính sách bảo hiểm sẽ có vấn đề. Tôi nghĩ rằng, xuất phát từ những vấn đề này mà Đảng và Nhà nước đã có chủ trương cải cách chính sách bảo hiểm xã hội và đây là yêu cầu khách quan, cần thiết để bảo đảm an sinh xã hội.

Đồng chí Doãn Mậu Diệp:

Hệ thống chính sách BHXH ở Việt Nam được ra đời ngay từ những năm đầu mới thành lập nước, đến năm 1961 thì có Điều lệ tạm thời đầu tiên. Qua thời gian, chính sách BHXH cũng đã từng bước được bổ sung và hoàn thiện, đáp ứng được yêu cầu và điều kiện phát triển kinh tế- xã hội của đất nước qua từng thời kỳ. Tuy nhiên cho đến nay, chính sách BHXH nói riêng và hệ thống chính sách an sinh xã hội nói chung vẫn mang tính đơn lẻ và thiếu tính kết nối, từ đó dẫn tới hệ quả là trên thực tế vẫn còn nhiều những khoảng trống chính sách mà ở đó các đối tượng người dân chưa nhận được sự bảo vệ, sự đảm bảo an toàn và an ninh thu nhập từ hệ thống an sinh xã hội của Nhà nước.

Hiện nay, có trên 5 triệu người cao tuổi (trên 60 và dưới 80 mà không thuộc hộ nghèo; không bị khuyết tật) không được hưởng trợ cấp hàng tháng dẫn đến tuổi già gặp rất nhiều khó khăn. Rất nhiều quốc gia trên thế giới đã xác định trợ cấp tuổi già (Việt Nam đang áp dụng với người trên 80 tuổi) là tầng lương hưu xã hội trong hệ thống BHXH đa tầng. Chính vì thế, trong cải cách chính sách BHXH lần này, hệ thống BHXH đa tầng được xác định:

- Tầng 1: Trợ cấp hưu trí xã hội:

+ Ngân sách nhà nước cung cấp một khoản bảo đảm về thu nhập cho người cao tuổi không có lương hưu, hoặc bảo hiểm xã hội hằng tháng. Có chính sách huy động các nguồn lực xã hội đóng thêm để các đối tượng này có mức hưởng cao hơn.

+ Có lộ trình mở rộng bao phủ bằng cách điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng lương hưu xã hội phù hợp với khả năng của ngân sách và lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu trong từng thời kỳ.

- Tầng 2: BHXHcơ bản, bao gồm BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện:

+ BHXH bắt buộc (với các chế độ hưu trí, tử tuất, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, ốm đau, thai sản, thất nghiệp) dựa trên đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động.

+ BHXH tự nguyện (với các chế độ hưu trí, tử tuất hiện nay và từng bước mở rộng sang các chế độ khác) dựa trên đóng góp của người lao động không có quan hệ lao động, có sự hỗ trợ thích đáng từ ngân sách nhà nước cho nông dân, người nghèo, người có thu nhập thấp, lao động khu vực phi chính thức để mở rộng diện bao phủ BHXH; từng bước hình thành văn hóa đóng - hưởng để tự bảo đảm an sinh cho bản thân.

- Tầng 3:Bảo hiểm hưu trí bổ sung:

Là chế độ hưu trí tự nguyện theo nguyên tắc thị trường, tạo điều kiện cho người sử dụng lao động và người lao động có thêm lựa chọn tham gia đóng góp để được hưởng mức lương hưu cao hơn.

Như vậy, khi thực hiện hệ thống BHXH đa tầng sẽ giúp người dân tiếp cận chính sách BHXH một cách toàn diện, đầy đủ các chế độ và tiến tới mọi người cao tuổi đều có lương hưu hoặc từ ngân sách nhà nước, hoặc từ quỹ BHXH. Không có người cao tuổi nào bị bỏ rơi lại phía sau.

Đồng chí Trần Đình Liệu:

Như tôi đã trao đổi ở trên, sự liên kết giữa các chính sách hiện nay còn chưa đáp ứng được yêu cầu. Đòi hỏi phải:

- Nghiên cứu sửa đổi, hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp, chú trọng không chỉ các giải pháp xử lý hậu quả thông qua việc chi trả trợ cấp thất nghiệp, đào tạo đáp ứng yêu cầu của công việc mới, giới thiệu việc làm mà cần chú ý thoả đáng đến các giải pháp phòng ngừa, giảm thiểu tình trạng thất nghiệp thông qua việc hỗ trợ doanh nghiệp duy trì sản xuất kinh doanh, bảo đảm việc làm cho người lao động.

- Đồng thời, nghiên cứu thiết kế các gói BHXH tự nguyện ngắn hạn linh hoạt để người dân có nhiều sự lựa chọn tham gia và thụ hưởng. Mở rộng các chế độ BHXH tự nguyện, tạo điều kiện chuyển đổi thuận lợi giữa BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc, hướng tới chính sách BHXH bắt buộc đối với toàn bộ người lao động có việc làm, có thu nhập và tiền lương khi có đủ điều kiện cần thiết.

Đồng chí Doãn Mậu Diệp: Tôi xin chia sẻ thêm một số nội dung. Trong chính sách bảo hiểm xã hội thì có ốm đau, thai sản, hưu trí, tử tuất, thất nghiệp. Nhóm xây dựng đề án chính sách bảo hiểm xã hội nhận định rằng, thời gian qua, chính sách bảo hiểm xã hội của chúng ta nặng về giải quyết hậu quả. Khi người lao động thất nghiệp thì chúng ta chi trả trợ cấp thất nghiệp, đào tạo các kỹ năng mới cho họ để đáp ứng được yêu cầu công việc của thị trường. Trong chính sách bảo  hiểm thất nghiệp của chúng ta còn rất nhẹ về phòng ngừa và giảm thiểu hậu quả của thất nghiệp. Cần phải thấy rằng, trong bất kỳ một chính sách bảo hiểm nào thì các giải pháp phòng ngừa là quan trọng nhất. Tôi lấy ví dụ như vấn đề cháy nổ. Nếu phòng ngừa cháy nổ mà tốt, không phải chi trả những hậu quả thì sẽ đỡ tốn kém hơn. Qua đánh giá thấy rằng, chính sách bảo hiểm thất nghiệp của chúng ta còn rất nặng về giải quyết hậu quả và nhẹ về phòng ngừa và giảm thiểu tác động.

Tôi xin nêu kinh nghiệm của một số nước, chẳng hạn như bảo hiểm thất nghiệp của Hàn Quốc. Khi mà nguy cơ sa thải của doanh nghiệp cao, phải giảm giờ làm thì họ sẽ giảm xuống 80%, trong khi đáng nhẽ phải giảm 100%, chứ  không sa thải lao động. Đó là nỗ lực rất lớn của doanh nghiệp. Khi đó, quỹ bảo hiểm thất nghiệp sẽ hỗ trợ một phần tiền lương để doanh nghiệp có thể duy trì, không sa thải lao động, không tạo gánh nặng cho nền kinh tế. Hoặc là đối với những ngành nghề nguy cơ sa thải rất là cao, quỹ có thể hỗ trợ họ thành lập những doanh nghiệp tự làm với nhau, nhất là những người già. Chắc các phóng viên cũng đã từng xem phóng sự ở trên VTV1, ở Hàn Quốc, họ thành lập các doanh nghiệp gọi là “Ever Young” , tức là doanh nghiệp của những người đã “từng trẻ” bây giờ đến tuổi không làm việc nữa. Những người này sẽ tập hợp lại với nhau và quỹ sẽ hỗ trợ họ tự tạo việc làm, có thể năng suất không cao, có thể chất lượng dịch vụ không thật tốt nhưng ít nhất họ còn có một công việc, vẫn còn làm ra sản phẩm và cung cấp được dịch vụ. Qua đó, GDP tiếp tục được cộng vào, còn năng suất lao động xã hội thì tăng lên.

 Vì thế trong các chính sách thì sắp tới sẽ phải sửa đổi cả chính sách bảo hiểm xã hội theo nghĩa là chúng ta phải có giải pháp phòng ngừa. Để doanh nghiệp tránh sa thải lao động, giảm giờ làm của họ thì cần có quỹ hỗ trợ. Rất nhiều nước, đối với những người nguy cơ sa thải rất là cao và khả năng tìm việc làm rất khó, quỹ sẽ hỗ trợ một phần bảo hiểm. Như vậy sẽ giảm được chi phí cho doanh nghiệp và doanh nghiệp sẽ giữ họ ở lại làm việc. Đấy là một sự kết nối, hỗ trợ giữa cộng đồng doanh nghiệp với nhau, giữa những người lao động với nhau, những người mà có chất lượng cao, việc làm ổn định. Họ chia sẻ với những người lao động khác ở trong đất nước mình.

Xung quanh nội dung này cũng có rất nhiều ý kiến, vậy thì việc hỗ trợ đó có vi phạm cam kết khi mà chúng ta gia nhập WTO không? Rất nhiều  nước họ đã làm và không hề vi phạm. Lý do là hỗ trợ doanh nghiệp ở đây là hỗ trợ từ quỹ bảo hiểm thất nghiệp là nguồn đóng của người lao động và người sử dụng lao động, không phải từ ngân sách nhà nước.

Chúng tôi nghĩ rằng, cải cách chính sách bảo hiểm về việc làm, bảo hiểm về thất nghiệp là những cải cách rất lớn và tránh được tình trạng kết dư quá nhiều. Như thế thì doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi và doanh nghiệp được hưởng lợi nhiều khi là quan trọng hơn người lao động được hưởng lợi. Bởi được hưởng lợi, họ sẽ giữ lao động ở lại.  Khi doanh nghiệp giữ lao động ở lại thì lao động tiếp tục có việc làm, tiếp tục đóng bảo hiểm, tiếp tục được mở rộng và tránh được tình trạng được bảo hiểm một lần, từ đó mở rộng được diện bao phủ.

Đồng chí Bùi Sỹ Lợi: Như Thứ trưởng Doãn Mậu Diệp đã trình bày và nêu rõ, ở đây, chúng ta phải nắm chắc các điểm và giải thích rõ để nhân dân hiểu, đa tầng nhưng thực ra có 3 tầng nấc: Tầng đầu tiên là chăm lo cho những người không có khả năng thu nhập tự đảm bảo chi trả (với mức hỗ trợ từ 270-280 ngàn đồng), đó là người già neo đơn, người già từ 80 tuổi trở lên. Đây là một dạng trợ cấp hưu trí xã hội hoàn toàn do ngân sách nhà nước, do Nhà nước hoàn toàn chăm lo thể hiện bản chất an sinh xã hội của Nhà nước ta.

Tầng trên là hưu trí bổ sung, người nào có thu nhập cao, người đó đóng vào quỹ do doanh nghiệp và người lao động tự thỏa thuận để khi về hưu có Nhà nước bảo trợ để nhận lương hưu cao hơn.

 Gốc cải cách chúng ta cần tập trung là vào tầng giữa – BHXH cơ bản - với hai loại:  Một là, BHXH bắt buộc, trong quan hệ lao động là bắt buộc; sắp tới, năm 2021 bổ sung thêm 4 đối tượng (chủ hộ kinh doanh, người quản lý doanh nghiệp, người quản lý HTX, đặc biệt người lao động làm việc phi chính thức…). Hiện, chúng ta có 50 triệu lao động, trong đó 14 triệu lao động đã tham gia BHXH, 8 triệu có quan hệ lao động, 34 triệu lao động khu vực phi chính thức nông nghiệp nông thôn. Phải làm sao đưa tất cả các đối tượng lao động này tham gia BHXH để có an sinh xã hội lâu dài, điểm này rất quan trọng. Thứ trưởng Doãn Mậu Diệp đề cập tới sự linh hoạt trong chính sách BHXH thể hiện ở việc chúng ta có BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện. Hiện, có chính sách với hộ nghèo được hỗ trợ 30%, cận nghèo là 25% và các đối tượng khác 10%... Với chính sách này, tôi đề nghị Bộ LĐ-TB&XH phải đặc biệt chú ý.

Còn với quan điểm cá nhân, tôi cho rằng, cần nâng cao thêm tính bổ trợ tạo khả năng hỗ trợ lớn hơn. Đây chính là điểm hết sức quan tâm là lưu ý tính đa tầng ở chính sách này.

Đồng chí Doãn Mậu Diệp:

Trong bối cảnh già hóa dân số, hầu hết các nước trên thế giới và các châu lục (trừ Châu Phi) đều đã có kế hoạch điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu. Rất nhiều nước có kỳ vọng sống sau tuổi 60 thấp hơn Việt Nam đều đã có kế hoạch tăng tuổi nghỉ hưu, kể cả các nước xung quanh ta như Indonesia đang trong lộ trình điều chỉnh tuổi nghỉ hưu từ 55 lên 65, Malaysia điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu bình quân từ 60 lên 65 tuổi, Hàn Quốc dự kiến điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu bình quân từ 62 lên 65 tuổi vào năm 2034…).

Bài học kinh nghiệm các nước đều chỉ ra: Việc điều chỉnh tăng tuổi nghỉ hưu cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp với các yếu tố tăng trưởng kinh tế với giải quyết bài toán về việc làm và thất nghiệp; sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực; trình độ kỹ thuật và công nghệ áp dụng vào sản xuất; qui mô, chất lượng và cơ cấu dân số; bình đẳng giới; cân đối Quỹ BHXH trong dài hạn; xu hướng già hóa dân số, tính chất, loại hình lao động và giữa các ngành nghề, lĩnh vực. Việc điều chỉnh tuổi nghỉ hưu cần có tầm nhìn dài hạn nhưng phải được thực hiện sớm và tiến hành khẩn trương theo lộ trình, không tạo sốc cho thị trường lao động.

Theo dự kiến, điều chỉnh tuổi nghỉ hưu ở Việt Nam sẽ được thực hiện từ năm 2021. Việc điều chỉnh này là cần thiết để ứng phó với tác động của biến đổi cấu trúc dân số và tiến trình già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng.

 Theo dự báo, đến năm 2015 cứ có 6 người trong độ tuổi lao động thì có 1 người cao tuổi; đến năm 2055 cứ có 2 người trong độ tuổi lao động thì có 1 người cao tuổi. Năm 2000, số người bước vào độ tuổi lao động  (1,7 triệu), gấp 3,4 lần  số ra khỏi tuổi lao động (500 ngàn), năm 2017 chỉ còn gấp 1,36 lần (1,3 triệu so với 953 nghìn); và năm 2035, số vào tuổi lao động chỉ bằng 1,2 lần số ra khỏi tuổi lao động (1,5 triệu so với 1,26 triệu).  Như vậy, nếu không điều chỉnh tuổi nghỉ hưu thì sẽ phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động trong tương lai không xa.

Phương án điều chỉnh tuổi nghỉ hưu sẽ được đưa vào Bộ luật lao động (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội vào năm 2019. Dự kiến có 2 phương án được đề xuất:

- Phương án 1: Từ năm 2021, thực hiện điều chỉnh tuổi nghỉ hưu, mỗi năm tăng 3 tháng đối với nam cho đến khi đạt tuổi 62; mỗi năm tăng 6 tháng đối với nữ cho đến khi đạt tuổi 60. Như vậy, tuổi nghỉ hưu của nam sẽ đạt tuổi 62 vào năm 2028 và nữ đạt tuổi 60 vào năm 2030.

- Phương án 2: Từ năm 2021, thực hiện điều chỉnh tuổi nghỉ hưu, mỗi năm tăng 3 tháng đối với nam cho đến khi đạt tuổi 62; mỗi năm tăng 4 tháng đối với nữ cho đến khi đạt tuổi 60. Như vậy, tuổi nghỉ hưu của nam sẽ đạt tuổi 62 vào năm 2028 và nữ đạt tuổi 60 vào năm 2035.

Ở đây cũng cần khẳng định việc điều chỉnh tăng tuổi nói trên là áp dụng đối với những người làm việc trong điều kiện bình thường; đối với những người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, người bị suy giảm khả năng lao động thì vẫn tiếp tục được thực hiện với chính sách nghỉ hưu sớm hơn, nghỉ hưu trước tuổi so với độ tuổi quy định nêu trên.

Đồng chí Bùi Sỹ Lợi:

Vấn đề tuổi nghỉ hưu, Thứ trưởng Doãn Mậu Diệp đã vừa trình bày. Ở đây tôi muốn nói đến câu chuyện: Trong nhiều năm qua, tuổi nghỉ hưu không thay đổi. Tuổi thọ trung bình dưới 50, mà bây giờ là 74. Chúng ta không điều chỉnh tuổi nghỉ hưu sẽ có vấn đề.

Trên thực tế, chúng ta đã điều chỉnh tuổi nghỉ hưu đối với những người làm trong các ngành giáo dục, y tế như: Giáo sư, bác sĩ, những người làm nghiên cứu khoa học...,  tuổi hưu đã kéo dài đến 65,70. Nhưng nếu nâng tuổi hưu đồng loạt gặp rất nhiều phản ứng của người lao động, đặc biệt là nhóm người lao động ở môi trường độc hại, nguy hiểm, ở lĩnh vực sản xuất, kinh doanh. Những đối tượng này trên thực tế đã được giảm 3-5 năm so với độ tuổi nghỉ hưu trung bình.

Do vậy, trong thực tế, chúng ta đã đưa ra dư luận nhưng không đúng thực tiễn dẫn đến phản ứng không đúng. Những người tham gia BHXH và những người trong quan hệ lao động chỉ chiếm 30% trong tổng số 54 triệu lao động (tức khoảng 16-17 triệu lao động); số còn lại khoảng 38 triệu lao động làm việc không nằm trong mối quan hệ lao động, không đóng BHXH người ta làm đến khi nào (như những người làm trong lĩnh vực nông nghiệp người ta sẽ làm đến khi không làm được nữa). Bây giờ chúng ta muốn BHXH toàn dân mà giữ nguyên tuổi như này làm sao cân đối nổi Quỹ BHXH.

Theo nhận định của tôi, thời điểm bắt đầu từ năm 2021 là hợp lý vì thời điểm này gắn cải cách BHXH và cải cách chính sách tiền lương. Nhưng lộ trình và bước đi thế nào thì dứt khoát phải đảm bảo yếu tố bình đẳng giới. Tôi không đồng ý tại sao nữ Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh lại làm đến 60, còn các địa phương khác làm đến 55. Nếu chúng ta không giải quyết được vấn đề tuổi hưu thì sẽ gặp khó khăn về nguồn nhân lực của đất nước trong tương lai.

Còn có ý kiến cho rằng ở thời điểm cuộc cách mạng 4.0, chúng ta sẽ đẩy lực lượng lao động có trình độ, chuyên môn ra, nhưng thực tế không phải như vậy. Đào tạo hiện nay khác với đào tạo thời kỳ bao cấp. Thời bao cấp, đào tạo theo kế hoạch và phân bổ lao động. Còn hiện nay đào tạo theo nhu cầu, ai giỏi vẫn có việc làm.

Đà Nẵng có chủ trương cho cán bộ nghỉ hưu trước tuổi thì được hưởng 200 triệu đồng. Nếu câu chuyện này diễn ra thì quỹ BHXH không có nguồn để chi trả, bởi trong thời gian nhóm đối tượng nghỉ hưu trước 3 năm đã không đóng BHXH mà lại còn nhận lương hưu, việc làm này cũng đi trái với luật BHXH.

Đồng chí Doãn Mậu Diệp: Theo tôi, các địa phương nếu khó khăn có thể khuyến khích nghỉ hưu sớm, nhưng việc nhận lương hưu tại BHXH là phải theo luật, tức sau 3 năm mới nhận lương hưu. Tôi đã trả lời báo chí, nếu các địa phương trả tiền cho các cán bộ nghỉ hưu sớm thì quỹ BHXH cũng vẫn phải chờ đến tuổi hưu mới duyệt chi trả. Nếu không mỗi năm nghỉ hưu sớm, thì sẽ phải trừ bao nhiêu phần trăm cho mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi. Chính sách của các địa phương không được trái với luật.

Đồng chí Bùi Sỹ Lợi: Câu chuyện về tuổi nghỉ hưu, theo tôi, Bộ LĐ-TB&XH cần báo cáo Chính phủ.

Về mặt thời điểm, tôi đồng ý, nhưng cách đi và hướng đi, nhóm tuổi cần tính toán cẩn thận. Điều này khi sửa Bộ Luật Lao động cần bàn cụ thể. Tôi nghĩ rằng nên lấy ý kiến người lao động, không nên lấy ý kiến tập trung ở nhóm này, nhóm kia. Cần lấy đồng đều các nhóm lao động. Lần trước sửa Bộ Luật Lao động, chúng ta không nâng được độ tuổi nghỉ hưu, chỉ điều tra mỗi lao động ở khu vực nhà nước, các công chức, viên chức nhà nước mà không điều tra tất cả các lĩnh vực, các nhóm. Cần chia các nhóm để tính toán điều chỉnh cho hợp lý.

Câu chuyện về hưu, tuổi hưu ở đất nước ta đưa ra có rất nhiều ý kiến phản đối, chứ không nhiều ý kiến ủng hộ. Nhưng rõ ràng nếu ta không tính đến thì chính chúng ta sẽ bất lợi khi dân số của chúng ta đã bắt đầu bước vào thời kỳ già hóa. Không xử lý bài toán này thì nguồn nhân lực của ta không có.

Nếu cho về hưu sớm thì rất nhiều người lao động vẫn tiếp tục làm việc thậm chí đến 70 tuổi. Do đó, chúng ta không vì dư luận mà để mất nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đồng chí Doãn Mậu Diệp:

Theo quy định của chính sách BHXH hiện nay thì để được hưởng lương hưu hàng tháng, người lao động cần đáp ứng được đồng thời hai điều kiện là tuổi đời và thời gian tối thiểu tham gia BHXH. Hiện nay, quy định có thời gian tham gia tối thiểu 20 năm để hưởng chế độ hưu trí cũng gây trở ngại nhất định cho việc mở rộng đối tượng bao phủ của BHXH.

Cụ thể, có những lao động tham gia bảo hiểm xã hội tới 18-19 năm là thời gian khá dài so với các nước, nhưng không đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí là thiệt thòi cho chính họ và cũng ảnh hưởng đến chính sách an sinh xã hội khi chúng ta mong muốn người lao động đến tuổi nghỉ hưu có thể tự đảm bảo an sinh xã hội cho chính họ thay vì phụ thuộc vào trợ cấp của Nhà nước.

Có những lao động ở độ tuổi 40-45 mới tham gia BHXH, nhưng nhìn trước được là sẽ không đủ thời gian tham gia để hưởng chế độ hưu trí, và vì thế mong muốn được tự đảm bảo an sinh của họ thông qua chế độ hưu trí là không đạt được, ảnh hưởng đến quyền tiếp cận an sinh xã hội của họ đã được ghi nhận trong Hiến pháp.

Quy định thời gian tham gia tối thiểu dài tới 20 năm cũng làm cho người lao động không muốn bảo lưu thời gian tham gia BHXH mà muốn nhận BHXH một lần. Đây cũng là lý giải tại sao mỗi năm bình quân có khoảng trên dưới 600 nghìn lao động đã lựa hưởng BHXH một lần thay vì tiếp tục theo đuổi quá trình đóng góp để được nhận lương hưu khi hết tuổi lao động.

Thực ra quy định 10 năm hay 15 năm không hề ảnh hưởng đến khả năng cân đối Quỹ như nhiều người lo ngại, vì nguyên tắc BHXH là mức hưởng được tính toán phù hợp với mức đóng và thời gian đóng. Cá nhân tôi thì cho rằng có thể chuyển ngay xuống 10 năm.

Việc điều chỉnh giảm dần số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng chế độ hưu trí từ 20 năm xuống 15 năm và 10 năm sẽ góp phần vào việc thực hiện mục tiêu về mở rộng diện bao phủ BHXH, đảm bảo cho nhiều người lao động có cơ hội và điều kiện tiếp tục tham gia BHXH để hưởng lương hưu hàng tháng thay cho việc lựa chọn BHXH 1 lần, hướng tới mục tiêu đảm bảo an sinh lâu dài cho người dân. Hiện nhiều quốc gia trên thế giới và trong khu vực cũng đã quy định thời gian đóng BHXH tối thiểu là 10 năm như: Nhật Bản, Hàn Quốc mặc dù trước đây họ cũng quy định điều kiện 20 năm đóng BHXH như Việt Nam.