PV: Thượng tướng có thể cho biết tại sao quân đội Mỹ tiến hành chiến tranh hóa học tại Việt Nam ?

Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh: Như chúng ta đã biết, Phong trào “Đồng Khởi” năm 1960 đã giáng một đòn nặng nề vào chính sách thực dân kiểu mới của Mỹ ở miền Nam, làm lung lay tận gốc chính quyền Ngô Đình Diệm và đánh dấu bước nhảy vọt của cách mạng miền Nam, chuyển cách mạng từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công. Trước tình hình đó, năm 1961, chính quyền Kennedy quyết định dùng công nghệ hiện đại hỗ trợ cho cuộc chiến. Chiến tranh hóa học cũng bắt đầu từ đó với 3 mục tiêu:

^- Làm trụi lá cây ở những vùng quân giải phóng kiểm soát, phát hiện đường giao thông, các căn cứ của quân Giải phóng để tiến hành các cuộc tập kích;

- Phá hoại mùa màng, cắt nguồn cung cấp thực phẩm tại chỗ của du kích và bộ đội địa phương, ngăn cản việc thành lập các khu quân sự của ta;

- Làm trụi lá cây tạo vành đai trắng bảo vệ xung quanh các căn cứ quân sự, các đường vận chuyển và kho dự trữ của quân đội Mỹ và quân đồng minh nhằm phát hiện, ngăn chặn xâm nhập, tấn công của các lực lượng cách mạng.

PV: Việc sử dụng chất độc da cam/dioxin có ảnh hưởng gì tới con người và môi trường sống?

Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh: Nhiều nhà khoa học cho rằng, chỉ cần 85 gram dioxin (tương đương 1 thìa cà phê) có thể giết chết toàn bộ dân của 1 thành phố khoảng 8 triệu người. Vậy mà, từ năm 1961 – 1971, quân đội Mỹ đã tiến hành 19.905 lượt phun rải với khoảng 80 triệu lít chất độc hóa học xuống miền Trung và miền Nam Việt Nam, trong đó 61% là chất da cam chứa khoảng 366 kg dioxin xuống gần 26.000 thôn bản, với diện tích hơn 3,06 triệu ha; trong đó có 86% diện tích bị phun rải hơn 2 lần, 11% diện tích bị phun rải hơn 10 lần. Gần 25% tổng diện tích miền Nam Việt Nam, bao gồm hầu hết các hệ sinh thái từ vùng thấp ven biển đến vùng đồi núi cao thuộc 5 vùng sinh thái: Bắc Trung Bộ, duyên hải Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ đều bị ảnh hưởng nặng nề.

Chất độc da cam đã làm cho 4,8 triệu người Việt Nam bị phơi nhiễm, hơn 3 triệu người là nạn nhân, gây nên biết bao thảm cảnh không sao kể xiết. Theo danh mục của Bộ Y tế ban hành năm 2008, có tới 17 căn bệnh liên quan đến phơi nhiễm chất độc hóa học/dioxin gồm: Ung thư phần mềm, U lympho không Hodgkin, U lympho Hodgkin; ung thư phế quản – phổi, ung thư khí quản, ung thư thanh quản, ung thư tiền liệt tuyến, ung thư gan chuyên phát, bệnh đa u tủy xương ác tính, bệnh thần kinh ngoại biên cấp tính, tật gai sống chẻ đôi, bệnh trứng cá do clo, bệnh đái tháo đường tuýp 2, bệnh Porphyrin xuất hiện chậm; các bất thường sinh sản, các dị tật bẩm sinh, các rối loạn tâm thần. Rất nhiều gia đình có 3 nạn nhân trở nên. Có gia đình cả 15 người con đều là nạn nhân chất độc da cam. Hàng trăm nghìn nạn nhân đã chết, hàng trăm nghìn người đang vật lộn với bệnh hiểm nghèo. Đặc biệt, chất độc da cam có thể di truyền qua nhiều thế hệ và ở Việt Nam, di chứng da cam đã truyền sang thế hệ thứ 3. Phần lớn những gia đình nạn nhân chất độc da cam đã và đang sống trong nghèo khổ, bệnh tật, đói nghèo. Họ là những người nghèo nhất trong những người nghèo, người đau khổ nhất trong những người đau khổ.

PV: Việc sử dụng vũ khí hóa học của Hoa Kỳ trong cuộc chiến này là một vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế và cả Công ước Geneva. Nói một cách khác, đó là một tội ác chiến tranh. Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin đã làm gì để thể hiện vai trò của mình trong hành trình đòi công lý và hỗ trợ cho các nạn nhân chất độc da cam ?

Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh: Ngày 30/1/2004, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam và một số nguyên đơn đã gửi đơn tại Tòa án Sơ thẩm quận Brooklyn, bang New York, Hoa Kỳ kiện 37 công ty hóa chất của Mỹ đã sản xuất và cung cấp hóa chất độc cho quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam. Đây là lần đầu tiên người Việt Nam nộp đơn ra Tòa án Mỹ để kiện các công ty Mỹ. Trải qua hơn 5 năm (2004 - 2009), mặc dù Tòa án Mỹ từ chối thụ lý vụ kiện của các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam, nhưng vụ kiện đã giành được thắng lợi quan trọng về xã hội và nhân văn, đạt được thành công lớn về nhiều mặt...

Hội cũng thông qua các tổ chức chính trị - xã hội, các Hội cơ sở để kêu gọi, huy động các nguồn lực xã hội, các tổ chức phi chính phủ, từ thiện trong nước và quốc tế để chăm sóc, động viên, giúp đỡ các nạn nhân chất độc da cam vượt qua khó khăn, bệnh tật. Chỉ tính từ ngày 10/8/2011đến nay Hội đã kêu gọi, vận động được 133 tỷ 912 triệu đồng để xây dựng các Trung tâm nuôi dưỡng, làm nhà tình nghĩa, khám chữa bệnh, trợ cấp học bổng, trợ giúp tìm việc làm, phục hồi chức năng... cho các nạn nhân chất độc da cam.

PV: Với môi trường thì thế nào ạ?

Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh: Công tác tẩy độc, khắc phục ô nhiễm môi trường được triển khai tích cực; đã xác lập được công nghệ chôn lấp có kiểm soát; thử nghiệm công nghệ chôn lấp tích cực kết hợp cô lập với sinh học. Nhờ đó đã tẩy độc, khắc phục ô nhiễm được nhiều ha diện tích bị nhiễm độc. Công tác phục hồi các vùng đất suy thoái, phục hồi rừng các hệ sinh thái vốn có, các loài động thực vật hoang dã được đẩy mạnh. Các dự án phục hồi rừng đã đạt kết quả khả quan tại: Đăk Lăk, Quảng Nam, Thừa Thiên – Huế, Đồng Nai, Bình Dương, Cần Giờ, Cà Mau... Công tác khắc phục hậu quả chất độc da cam tới môi trường và con người luôn nhận được sự quan tâm của các cấp ủy đảng, chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội nên bước đầu đã có nhiều thành công.

Tuy nhiên, theo tôi, để có kết quả như mong muốn, chúng ta cần có sự chung tay góp sức của cả cộng đồng, toàn xã hội.

Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan cùng Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh (thứ 2 và 3  từ trái sang) thăm một gia đình nạn nhân chất độc da cam tại Hà Nam, tháng 8/2012.  (Ảnh: Việt Anh)

PV: Nhân 51 năm thảm họa da cam ở Việt Nam và Ngày Vì nạn nhân chất độc da cam ở Việt Nam (10/8), Hội Nạn nhân chất độc da cam có hoạt động gì đặc biệt, thưa Thượng tướng?

Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh: Chúng tôi đã triển khai nhiều hoạt động từ tháng 4 tới giờ để chuẩn bị cho dịp này: Phát động nhắn tin ủng hộ nạn nhân chất độc da cam với cú pháp: DACAM gửi 1409; tổ chức thăm hỏi, tặng quà cho các nạn nhân da cam có hoàn cảnh khó khăn và đặc biệt là phối hợp với Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức sự kiện “Chung tay xoa dịu nỗi đau da cam”. Chương trình được tổ chức tại Hà Nội và truyền hình trực tiếp trên VTV2, VTV4 Đài Truyền hình Việt Nam với mong muốn góp phần nâng cao nhận thức của nhân dân trong nước và bạn bè quốc tế về thảm họa da cam ở Việt Nam; vận động các nguồn lực xã hội để chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân và ủng hộ cuộc đấu tranh đòi công lý của các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam; tri ân các tổ chức, cá nhân có nhiều đóng góp trong công tác chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân chất độc da cam Việt Nam.

Thông qua Chương trình, chúng tôi kêu gọi các tổ chức, cá nhân, doanh nhân, doanh nghiệp chung tay, góp sức giúp đỡ nạn nhân chất độc da cam. Chúng tôi đã trao tặng nhiều nhà tình nghĩa, nhiều suất quà có ý nghĩa đến tận tay các nạn nhân da cam... Đây là những hoạt động có ý nghĩa tích cực, góp phần động viên tinh thần các nạn nhân và kêu gọi toàn xã hội hành động vì nạn nhân chất độc da cam.

PV: Thưa Thượng tướng, trong thời gian tới, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam có phương hướng hoạt động gì để góp phần giải quyết hậu quả chất độc hóa học do Mỹ tiến hành trong chiến tranh tại Việt Nam ?

Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh: Sắp tới, để giải quyết hậu quả chất độc hóa học do Mỹ tiến hành trong chiến tranh tại Việt Nam, Hội cần tập trung vào 6 vấn đề trọng tâm sau:

Một là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền (cả trong nước và quốc tế) làm cho đồng bào, chiến sĩ cả nước, kiều bào ta ở nước ngoài và nhân dân toàn thế giới, trong đó có cả nhân dân Mỹ, hiểu rõ hơn về thảm họa da cam ở Việt Nam.

Hai là, khắc phục hậu quả của chất độc da cam cần được tiến hành dưới sự chỉ đạo tập trung thống nhất, sự phối hợp chặt chẽ từ Trung ương đến địa phương và phải được lồng ghép với quy hoạch, kế hoạch, chương trình phát triển kinh tế - xã hôi của đất nước, của địa phương.

Ba là, tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi cơ chế, chính sách trợ giúp người bị hậu quả chất độc da cam, bao gồm những người tham gia kháng chiến và nhân dân bị hậu quả chất độc da cam trước và sau tháng 4/1975. Tăng cường năng lực và cơ sở vật chất cho các cơ sở chăm sóc, nuôi dưỡng nạn nhân chất độc hóa học.

Bốn là, xây dựng Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin các cấp vững mạnh, phát huy vai trò tích cực của Hội, tạo điều kiện thuận lợi cho Hội hoạt động theo đúng mục đích, tôn chỉ, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của một tổ chức xã hội đặc thù. Đặc biệt, cần chú ý công tác cán bộ; lấy công tác chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nạn nhân, coi đó là thước đo chủ yếu đánh giá chất lượng, hiệu quả hoạt động của tổ chức Hội.

Năm là, xã hội hóa các hoạt động khắc phục hậu quả chiến tranh hóa học, huy động toàn dân tham gia chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân chất độc hóa học.

Sáu là, mở rộng quan hệ quốc tế, tranh thủ sự giúp đỡ về nguồn lực, khoa học – công nghệ và kinh nghiệm của các nước, các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ, các nhà khoa học, luật gia, các nhà hoạt động xã hội từ thiện nhân đạo trên thế giới.

PV: Xin cảm ơn Thượng tướng về cuộc trò chuyện rất nhiều thông tin hữu ích. Xin kính chúc Thượng tướng sức khỏe, hạnh phúc và tiếp tục cống hiến cho hoạt động khắc phục hậu quả chiến tranh nói chung và cho nạn nhân chất độc da cam nói riêng!