Phát biểu đề dẫn tại Hội thảo, Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản Vũ Văn Phúc nêu rõ: Trong quá trình đổi mới đất nước hơn 25 năm qua, kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, Đảng ta ngày càng chủ động và về cơ bản đã xây dựng được một đội ngũ cán bộ các cấp, các ngành, các lĩnh vực; có nhiều tiến bộ trong việc lựa chọn người, bố trí về mặt chiến lược đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, trước hết là những người đứng đầu các cấp từ Trung ương tới cơ sở trong toàn hệ thống chính trị và điều đó đã góp phần quan trọng, có ý nghĩa lịch sử trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Các đồng chí chủ trì Hội thảo. (Ảnh: PC)

Tuy nhiên, việc giải quyết nhiệm vụ đó trên tầm vĩ mô hiện nay chưa được như mong muốn, thực tế cho thấy còn không ít bất cập, khiếm khuyết “thực sự cấp bách”, bộc lộ nhiều khâu yếu kém, đòi hỏi “phải làm ngay”, vì nó đang cùng với nhiều chứng bệnh khác tiềm tàng đe dọa sinh mệnh của Đảng, chế độ ta. Đội ngũ cán bộ cấp Trung ương, cấp chiến lược quan trọng chưa được xây dựng một cách căn cơ, cơ bản dẫn đến sự hẫng hụt, chắp vá không đồng bộ và thiếu chủ động trong bố trí, phân công cán bộ. Điều đáng báo động hơn là nguyên tắc “tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách” trên thực tế ở nhiều nơi rơi vào hình thức do không xác định rõ cơ chế trách nhiệm, mối quan hệ giữa tập thể và cá nhân, khi sai sót, khuyết điểm không ai chịu trách nhiệm.

Trong khi đó, yêu cầu phát triển mới của đất nước đang cấp bách đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới, xây dựng một thế bố trí chiến lược ngang tầm về đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, trước hết là đội ngũ người đứng đầu cấp ủy, bộ máy các cấp, các ngành, các địa phương trong toàn hệ thống chính trị, bảo đảm thống nhất và phù hợp...

Để Hội thảo thực sự hiệu quả và đạt mục tiêu đề ra, Tổng biên tập Vũ Văn Phúc đề nghị các đại biểu, các nhà khoa học tập trung khảo cứu và làm rõ nội hàm về mặt khoa học những khái niệm có tính chất công cụ mà Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) đòi hỏi, đó là: Người đứng đầu là ai? Người đứng đầu cần có những tố chất gì? Thẩm quyển, trách nhiệm của người đứng đầu là như thế nào, xét cả về cấp ủy và chính quyền? Mối quan hệ giữa người đứng đầu cấp ủy với chính quyền như thế nào, được biểu hiện ra sao?...

Bên cạnh đó, với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, không nể nang, né tránh, đánh giá đúng một cách khách quan việc thực thi nguyên tắc “tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách” trên các lĩnh vực, các ngành. Mối quan hệ giữa tập thể cá nhân người đứng đầu được thể hiện như thế nào và đang có những vướng mắc gì cần tháo gỡ cấp bách? Đồng thời, kiến giải dưới mọi góc độ, ở nhiều chiều nguyên nhân cả chủ quan và khách quan, cả bên trong lẫn bên ngoài về hiện trạng nêu trên; đề ra các giải pháp hữu hiệu góp phần khắc phục, đẩy lùi những bất cập đó…

Phát biểu tham luận tại Hội thảo về thẩm quyền và trách nhiệm người đứng đầu cấp ủy, chính quyền, đồng chí Hà Đăng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản, cho rằng: Chế độ lãnh đạo tập thể khác về bản chất với chế độ lãnh đạo cá nhân, bởi một bên quyền lãnh đạo tập trung vào tập thể còn bên khác là tập trung vào cá nhân, một người quyết định tất cả. Chế độ lãnh đạo tập thể bao giờ cũng bao gồm trong nó nội hàm cá nhân phụ trách, theo đó, mỗi cá nhân trong tập thể lãnh đạo đều được phân công, phân nhiệm rõ ràng và quyền hạn luôn đi liền với trách nhiệm. Cùng với cơ chế lãnh đạo tập thể áp dụng nhất quán trong hệ thống cấp ủy đảng từ Trung ương đến địa phương và cơ sở, còn có cơ chế thủ trưởng, áp dụng chủ yếu trong các hệ thống chính quyền các cấp.

Toàn cảnh Hội thảo  (Ảnh: PC)

Nhưng dù là cơ chế lãnh đạo nào thì người đứng đầu cấp ủy, chính quyền đều có vai trò quan trọng. Người đứng đầu phải có được những năng lực và phẩm chất cần thiết tương xứng với vai trò và trách nhiệm được giao, đó là năng lực dẫn dắt, tổ chức và điều hành công việc để tập thể phát huy được sức mạnh và hoàn thành tốt nhiệm vụ; có khả năng đoàn kết, tập hợp để mọi thành viên gắn bó thành một khối, giúp đỡ nhau cùng tiến bộ. Phải có phong cách làm việc dân chủ, biết lắng nghe, tôn trọng những ý kiến, cả những ý kiến trái chiều với ý kiến của mình… Đồng thời, phải tiên phong trong hành động, gương mẫu về phẩm chất và đạo đức, giữ gìn lối sống trong sạch, giản dị; nói đi đôi với làm và làm nhiều, làm tốt hơn nói để mọi người noi theo.

Trình bày tham luận về tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách theo tư tưởng Hồ Chí Minh, PGS, TS. Nguyễn Thế Thắng, Trưởng Khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh, Học viện Chính trị - Hành chính Khu vực I, nhấn mạnh: Trước hết, cần xác định Tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách là một nguyên tắc hay là một phương pháp, phong cách làm việc… Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đây là một nguyên tắc xây dựng Đảng đồng thời là một phong cách làm việc của người đứng đầu, của cán bộ lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị của của chúng ta.

Theo PGS, TS. Nguyễn Thế Thắng, trong xây dựng Đảng, từ Mác, Lênin đến Hồ Chí Minh đã ngày càng coi trọng nguyên tắc tập trung dân chủ, coi đó là nguyên tắc số 1 trong xây dựng Đảng. Trong điều kiện Đảng cầm quyền, có mối quan hệ chặt chẽ với nguyên tắc số 1 đó, đồng thời là biểu hiện của cụ thể của nguyên tắc đó chính là nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách. Việc thực hiện nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách trong Đảng thống nhất với việc thực hiện nguyên tắc này trong bộ máy nhà nước và trở thành một phong cách làm việc cần thiết của cán bộ lãnh đạo, quản lý. Như Hồ Chí Minh xác định: Đó là “Cách làm việc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách”. Việc thực hiện đúng đắn nguyên tắc và phong cách làm việc này có ý nghĩa quan trọng đối với việc xây dựng Đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh.

Trình bày tham luận về thẩm quyền, trách nhiệm cá nhân người đứng đầu với tập thể theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI), đồng chí Nguyễn Sỹ, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Bắc Ninh khẳng định: Để triển khai thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) thì một trong những việc cần làm ngay, đó là quan tâm xem xét đánh giá, tạo mọi điều kiện để đội ngũ cán bộ là người đứng đầu phát huy hết năng lực sở trường và hoàn thành chức trách, nhiệm vụ được cấp trên giao. Song để làm được điều đó cần được xây dựng hệ thống văn bản pháp lý mà ở đó đã quy định rõ ràng, đầy đủ thẩm quyền, trách nhiệm cá nhân người đứng đầu cũng như mối quan hệ của cá nhân người đứng đầu đối với tập thể mà họ chịu trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo

Về thẩm quyền và trách nhiệm của Bí thư cấp ủy địa phương huyện, xã và tương đương, đồng chí Bùi Đức Hạnh, Bí thư Huyện ủy Can Lộc, Hà Tĩnh cho rằng: Phải kịp thời nghiên cứu ban hành các văn bản của Trung ương quy định thống nhất với các điều khoản cụ thể về thẩm quyền của bí thư cấp ủy các địa phương để cho các cấp ủy làm căn cứ xây dựng quy chế làm việc của mình một cách phù hợp, tránh tình trạng thẩm quyền mang tính mặc định, chung chung như hiện nay. Đã đến lúc phải có sự phân định rõ ràng thẩm quyền tập thể với thẩm quyền cá nhân để vừa bảo đảm thực quyền cho người đứng đầu trên cơ sở nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách… Sớm tổng kết và nhân ra diện rộng mô hình bí thư cấp ủy đồng thời là chủ tịch ủy ban nhân dân cấp huyện, xã và tương đương. Khi đó, vai trò, thẩm quyền của người đứng đầu được tăng cường và trách nhiệm của người đứng đầu sẽ rõ ràng hơn trong lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành.

Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Hoàng Việt phát biểu kết luận hội thảo (Ảnh: PC)

Theo đánh giá của PGS, TS. Vũ Văn Phúc, Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản, với 54 tham luận gửi tới Hội thảo, các đại biểu, các nhà khoa học đã bàn luận và kiến giải nhiều vấn đề về thẩm quyền, trách nhiệm cá nhân người đứng đầu cấp ủy, chính quyền và mối quan hệ với tập thể cấp ủy, cơ quan, đơn vị một cách tương đối đa diện và phong phú, giàu tính gợi mở và có đóng góp nhất định về mặt lý luận và tổ chức thực tiễn. Đặc biệt, các tham luận đã luận giải, đề xuất và kiến nghị giải quyết nhiều vấn đề không chỉ về mặt phương pháp luận, nhận thức luận mà cả những khuyến nghị, kiến nghị một cách cụ thể với từng lĩnh vực nhằm nâng cao khả năng thực thi hiệu quả thẩm quyền, trách nhiệm người đứng đầu cấp ủy, chính quyền trong mối quan hệ với tập thể cấp ủy, cơ quan, đơn vị…

Phát biểu kết luận Hội thảo, Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Hoàng Việt đánh giá cao những ý kiến tâm huyết, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao của các đại biểu, các nhà khoa học, góp phần làm sáng tỏ về cơ sở lý luận và thực tiễn của nội dung Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI), giúp cho việc nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách của các cơ quan tham mưu ở Trung ương và việc triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI) trong phạm vi toàn Đảng. Đồng chí Nguyễn Hoàng Việt khẳng định, các ý kiến tham luận tại Hội thảo và các tham luận gửi tới Hội thảo chính là những nguồn tư liệu hết sức quý báu, để các cơ quan tham mưu của Trung ương Đảng và cấp ủy, tổ chức đảng trong toàn quốc nghiên cứu, vận dụng trong quá trình triển khai Nghị quyết./.